Nowości na szlaku fortyfikacji

Choć Gdynia jest miastem młodym, to jedne z jej głównych atrakcji związane są z jej dziedzictwem historycznym, jak architektura modernistyczna, historyczne jednostki pływające czy liczne obiekty militarne i fortyfikacje. Na szlaku tych ostatnich przybyły właśnie trzy nowe tablice informacyjne, zrealizowane w ramach Budżetu Obywatelskiego z inicjatywy stowarzyszeń Wiatr od Morza i Nasze Orłowo.

Schron przeciwlotniczy na zboczu Kamiennej Góry to jeden z ciekawszych obiektów fortyfikacyjnych w Gdyni. W 2014 roku został włączony do powstałego wówczas szlaku obiektów militarnych i fortyfikacji, obok 12 innych atrakcji. Jeszcze do niedawna schron można było eksplorować na własną rękę, jednak w tym roku właściciel gruntu ogrodził miejsce. Dlatego tym cenniejsza jest tablica informacyjna, która stanęła w połowie listopada przy bulwarze Nadmorskim, u podnóża zalesionego zbocza na Kamiennej Górze, w którym został schron wybudowany. Tablica powstała z inicjatywy stowarzyszenia Wiatr od Morza, które projekt jej wykonania zgłosiło do Budżetu Obywatelskiego 2021.
 

Rodzinny schron Łosiów

- Schron został wybudowany w 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, dla rodziny Łoś. Hrabina Magdalena Łosiowa była jedną z bogatszych mieszkanek Gdyni w okresie międzywojennym, a jej mężem był komandor podporucznik Andrzej Łoś, który był szefem służby broni podwodnej Komendy Portu Wojennego w Gdyni. I myślę, że to z jego osobą można łączyć okoliczności powstania obiektu, który został wybudowany z prefabrykatów, które znajdowały się na stanie Marynarki Wojennej. Marynarka Wojenna wybudowała podobny schron na Oksywiu przy gmachu dowództwa floty oraz przy domach oficerskich projektu Mariana Lalewicza przy ulicy Arciszewskich. Prefabrykaty zostały zakupione w niemieckiej firmie Dywidag, co jest swoistego rodzaju fenomenem, jeśli chodzi o polskie budownictwo fortyfikacyjne - raczej nie używano w okresie międzywojennym niemieckiej technologii i elementów do budowy schronów. Tutaj mamy bardzo ciekawy przykład pewnego procederu, który miał charakter incydentalny w tym okresie – opowiada Kamil Sarapuk, prezes stowarzyszenia Wiatr od Morza, pasjonat fortyfikacji.

Jak dodaje Sarapuk, dzięki kwerendzie w Archiwum Państwowym w Gdańsku / Oddział w Gdyni, udało mu się rozwiać wątpliwości co do budowniczych schronu. Odnalezione przez Sarapuka dokumenty potwierdzają, że został on zbudowany w 1939 roku na zlecenie rodziny Łoś.

W opisie trasy turystycznej obiektów militarnych obiekt ten nazwany jest „schronem tunelowym dla załogi Gestapo”, ponieważ został w czasie II wojny światowej zaadaptowany przez Gestapo na własne potrzeby.
 

- Schron w Kamiennej Górze z moich informacji został zbudowany w 1939 roku przez rodzinę hrabiny Łoś. Podczas II wojny światowej zyskał trochę inne oblicze w środku, pojawiły się wiszące prycze. W obiektach rodziny Łoś (na Kamiennej Górze) po Kampanii Wrześniowej ulokowały się ważne niemieckie służby, dlatego często nazywany ten schron jest „dla załogi Gestapo”, gdyż jej biura znajdowały się nad schronem. Podsumowując, schron był dla załogi gestapo, jednak wykonany jeszcze przed wybuchem II wojny światowej – wyjaśnia Jarosław Kłodziński, współtwórca szlaku fortyfikacji.

Kamil Sarapuk, student architektury i badacz historii, zinwentaryzował schron dwukrotnie – w roku 2017 i 2020, gdy dostęp do niego był jeszcze swobodny. Wykonany przez niego model 3D schronu pomógł zilustrować obiekt na tablicy wykonanej przez specjalizującą się w opisach i schematach obiektów fortyfikacyjnych w całym kraju firmę Casamata.

Więcej na: www.gdynia.pl
02.12.2022 r.