Modernistyczne Śródmieście decyzją Prezydenta RP Pomnikiem Historii

Prezydent RP Bronisław Komorowski uznał układ urbanistyczny śródmieścia Gdyni za Pomnik Historii - to najwyższe krajowe wyróżnienie nadawane najważniejszym zabytkom Polski. Tym samym Śródmieście Gdyni znalazło się w elitarnym gronie 60 zabytków o takim statusie.
Tytuł pomnika historii ma przede wszystkim znaczenie prestiżowe i jest powodem do dumy. Jest symbolicznym wyrazem wdzięczności dla minionych pokoleń, które budowały Gdynię i morskie znaczenie Polski w XX wieku.

W Polsce mamy około kilku milionów różnych budynków: mieszkalnych, magazynowych, fabrycznych i urządzeń technicznych. Budynek Polskich Linii Oceanicznych, fot. mat. pras UM Gdyni64 tysiące z nich uznano za zabytki. Są pielęgnowane dla przyszłych pokoleń ze względu na swoje wartości, nie tylko materialne. Wśród nich mniej niż jeden promil, znalazło się na liście „Pomników Historii". Jest to najściślejsza czołówka, bo jest ich zaledwie 60. Żeby zawęzić ten krąg, Śródmieście Gdyni znalazło się na liście 15 zespołów miejskich. Mamy najmłodszy Pomnik Historii w Polsce - mówi wiceprezydent Gdyni Marek Stępa.

Zespół Śródmieścia jest przestrzenią historyczną o szczególnym znaczeniu dla Gdyni. Jest to obszar o powierzchni około 88 hektarów, na którym znajduje się około 450 budynków, w większości pięcio- i sześciokondygnacyjnych.

Pojedyncze budynki przypominają o tradycji wiejskiej i letniskowej, a zabudowa z czasów powstawania miasta ukazuje przemiany stylowe w architekturze. Budynki wznoszone do około 1930 r. miały formy nawiązujące do historii z bogato dekorowanymi elewacjami i wnętrzami. Od początku lat 30. XX w. zaczęła się rozpowszechniać architektura modernistyczna, którą charakteryzuje prostota brył i jasne elewacje bez wyrazistych ozdób, a wnętrza urządzane prosto, ale funkcjonalnie i nowocześnie. Po zakończeniu wojny ukończono wiele budynków, których wznoszenie rozpoczęło się w latach 30. XX w., a nowa zabudowa powstawała w zasadniczych zarysach, jako kontynuacja planów urbanistycznych opracowanych przed wojną. Architektura okresu powojennego silnie nawiązywała i nadal nawiązuje do modernizmu z lat 30. XX w.

Uznanie śródmieścia Gdyni za pomnik historii poprzedziły wieloletnie przygotowania prowadzone przez miasto. Starania o wpisanie tego obszaru do rejestru zabytków zapoczątkowano w 2005 r. od analiz i ekspertyz. W 2006 r. Prezydent Gdyni wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wpisanie śródmieścia do wojewódzkiego rejestru zabytków. Granicami wpisu objęto znaczną część Śródmieścia z zabudową ukształtowaną w okresie międzywojennym.. Decyzja o wpisaniu układu śródmieścia do rejestru zabytków została wydana w dniu 21 września 2007 r.

Jak możemy przeczytać na stronie Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie:
„Pomnik Historii to jedna z czterech form ochrony zabytków wymienionych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Rangę pomnika historii podkreśla fakt, że jest on ustanawiany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej specjalnym rozporządzeniem na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W treści prezydenckiego rozporządzenia wyszczególnia się cechy danego zabytku świadczące o jego najwyższej wartości, określa się precyzyjnie jego granice i zamieszcza schematyczną mapkę obiektu. Pomniki Historii ustanawiane są od 1994 r. (...) Z każdym rokiem, lista najcenniejszych obiektów sukcesywnie powiększa się. Znajdują się na niej obiekty o szczególnych wartościach materialnych i niematerialnych oraz znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Do elitarnego grona pomników historii mogą dołączać obiekty architektoniczne, krajobrazy kulturowe, układy urbanistyczne lub ruralistyczne, zabytki techniki, obiekty budownictwa obronnego, parki i ogrody, cmentarze, miejsca pamięci najważniejszych wydarzeń lub postaci historycznych oraz stanowiska archeologiczne".

tekst: www.gdynia.pl
fot.: mat. prasowe UM Gdyni i zbiory Muzeum Miasta Gdyni